Một cây nến Nhật được hình thành như thế nào?

Mục tiêu bài học

Sau bài này, bạn có thể:

• Nói được bốn mức giá làm nên một cây nến: giá mở cửa, giá cao nhất, giá thấp nhất và giá đóng cửa.
• Chỉ ra thân nến và bóng nến trên một cây nến.
• Phân biệt nến tăng, nến giảm và trường hợp giá mở cửa bằng giá đóng cửa.
• Hiểu mỗi cây nến thuộc về một khung thời gian.
• Biết một cây nến cho biết điều gì, và không cho biết điều gì.

Bài dành cho người mới. Bạn chưa cần biết gì về trading trước đó.

Phạm vi của bài

Bài này nói về biểu đồ nến OHLC thông thường: mỗi cây nến là một khoảng thời gian cố định, như 5 phút, 1 giờ hay 1 ngày. Các loại nến biến đổi nằm ngoài phạm vi bài này (xem phần Đọc thêm ở cuối bài).

Bốn mức giá của một cây nến

Biểu đồ nến Nhật (candlestick) vẽ giá theo từng khoảng thời gian. Mỗi cây nến tóm tắt giá trong một khoảng thời gian bằng bốn con số:

Mức giá	Tên tiếng Anh	Ý nghĩa
Giá mở cửa	Open	Giá đầu tiên thuộc khoảng thời gian của nến
Giá cao nhất	High	Mức giá cao nhất đạt được trong khoảng thời gian
Giá thấp nhất	Low	Mức giá thấp nhất đạt được trong khoảng thời gian
Giá đóng cửa	Close	Giá cuối cùng thuộc khoảng thời gian của nến

Người ta hay viết tắt bốn mức giá này là OHLC (Open, High, Low, Close).

Thân nến và bóng nến

Một cây nến có hai phần:

• Thân nến là phần hình chữ nhật nối giá mở cửa với giá đóng cửa.
• Bóng nến là các đường mảnh phía trên và phía dưới thân. Bóng trên đi tới giá cao nhất, bóng dưới đi tới giá thấp nhất.

Quy ước màu của các hình trong bài này: nến tăng (đóng cao hơn mở) tô xanh ngọc, nến giảm (đóng thấp hơn mở) tô đỏ san hô, nến doji (đóng bằng mở) tô xám sáng. Màu chỉ là quy ước của các hình này; nền tảng khác có thể tô khác, nên hãy đọc theo nhãn trong hình và theo số liệu Mở – Cao – Thấp – Đóng.

Hình 1. Cấu tạo của một cây nến tăng. Hình tự dựng, chỉ có tính minh họa.

Nhìn vào hình, bạn đọc từ trên xuống: giá cao nhất, giá đóng cửa, giá mở cửa, giá thấp nhất. Ở nến giảm, hai mức này đổi chỗ: giá mở cửa nằm ở cạnh trên của thân, giá đóng cửa nằm ở cạnh dưới (xem Hình 2). Khoảng cách từ giá cao nhất đến giá thấp nhất gọi là biên độ của nến.

Nến tăng, nến giảm và trường hợp mở cửa bằng đóng cửa

Vị trí của giá đóng cửa so với giá mở cửa quyết định loại nến:

• Nến tăng: giá đóng cửa cao hơn giá mở cửa. Trong khoảng thời gian đó, giá kết thúc cao hơn lúc bắt đầu.
• Nến giảm: giá đóng cửa thấp hơn giá mở cửa. Giá kết thúc thấp hơn lúc bắt đầu.
• Mở cửa bằng đóng cửa: hai giá trùng nhau, nên thân nến không có độ cao và chỉ còn là một vạch ngang. Nến vẫn có thể có bóng trên và bóng dưới.

Hình 2. Ba trường hợp. Hình này tô nến tăng màu xanh ngọc và nến giảm màu đỏ san hô, đồng thời ghi nhãn “Nến tăng”, “Nến giảm”, “Đóng > Mở”, “Đóng < Mở” và “Mở = đóng”, nên bạn phân biệt được cả khi không dựa vào màu.

Về màu sắc

Nhiều nền tảng tô nến tăng màu xanh lá hoặc trắng, nến giảm màu đỏ hoặc đen, nhưng màu có thể khác tùy phần mềm và cài đặt. Vì vậy hình trong bài ghi rõ nhãn và chú giải thay vì chỉ dựa vào màu (nến tăng tô xanh ngọc và nến giảm tô đỏ san hô). Khi dùng một nền tảng mới, hãy xem chú giải của nó. Chi tiết có ở phần Đọc thêm.

Khung thời gian và quá trình nến hình thành

Mỗi cây nến đại diện cho một khung thời gian. Trên biểu đồ 1 giờ, mỗi cây nến là một giờ. Trên biểu đồ 5 phút, mỗi cây nến là năm phút. Cùng một khoảng thời gian, nếu đổi khung thời gian thì bạn sẽ thấy số nến và hình dạng nến khác nhau.

Một cây nến hình thành dần theo thời gian:

1. Khi khung thời gian bắt đầu, giá đầu tiên của khoảng đó trở thành giá mở cửa.
2. Trong lúc khung thời gian chạy, giá lên xuống. Nếu giá vượt qua mức cao nhất hoặc thấp nhất đã có, mức đó được cập nhật.
3. Khi khung thời gian kết thúc, giá cuối cùng thuộc khoảng đó trở thành giá đóng cửa và cây nến hoàn chỉnh.

Trong lúc khung thời gian còn chạy, nhiều nền tảng vẫn vẽ cây nến đó và cập nhật khi có giá mới. Cây nến đang chạy chưa hoàn chỉnh vì giá đóng cửa chưa chốt. Bạn sẽ học kỹ phần này ở một bài sau.

Ví dụ số học

Các con số dưới đây là ví dụ giả định để bạn làm quen. Chúng không phải giá của một thị trường thật.

Giả sử bạn xem biểu đồ 1 giờ của một tài sản giả định, và xét một cây nến 10:00 đến 11:00.

Quy ước của ví dụ này: cây nến gồm các mức giá từ 10:00 đến trước 11:00. Giao dịch đúng lúc 11:00 thuộc cây nến kế tiếp (11:00 đến 12:00).

Trong khoảng thời gian đó, giá diễn ra như sau:

• Giá đầu tiên thuộc cây nến này là 100,0. Đây là giá mở cửa.
• Sau đó giá tăng lên chạm 103,0 (giá cao nhất), rồi giảm xuống 98,0 (giá thấp nhất).
• Giá cuối trước 11:00 là 101,0. Đây là giá đóng cửa của cây nến.

Hình 3. Đường đi của giá từ 10:00 đến trước 11:00 (ví dụ giả định). Điểm kết thúc là giá cuối trước 11:00, cũng là giá đóng cửa của cây nến.

Từ bốn mức giá, ta đọc ra:

Thành phần	Cách tính	Kết quả
Loại nến	Đóng 101,0 cao hơn mở 100,0	Nến tăng
Thân nến	101,0 − 100,0	1,0
Bóng trên	103,0 − 101,0	2,0
Bóng dưới	100,0 − 98,0	2,0
Biên độ	103,0 − 98,0	5,0

Kiểm tra: 1,0 + 2,0 + 2,0 = 5,0, đúng bằng biên độ.

Một ví dụ khác cho nến giảm, cũng giả định: mở 100,0, cao nhất 102,0, thấp nhất 96,0, đóng 97,0. Đóng thấp hơn mở nên đây là nến giảm. Ở nến giảm, thân nằm giữa giá đóng cửa (97,0, cạnh dưới) và giá mở cửa (100,0, cạnh trên). Thân nến dài 100,0 − 97,0 = 3,0. Bóng trên dài 102,0 − 100,0 = 2,0. Bóng dưới dài 97,0 − 96,0 = 1,0. Kiểm tra: 3,0 + 2,0 + 1,0 = 6,0, đúng bằng biên độ 102,0 − 96,0 = 6,0.

Giới hạn: một cây nến không nói được nhiều như bạn nghĩ

Cây nến rất tiện vì gói gọn một khoảng thời gian vào bốn con số. Nhưng chính vì thế nó mất đi một phần thông tin:

• Không thấy đường đi bên trong. Hai cây nến giống hệt nhau có thể đến từ hai đường đi rất khác nhau. Ví dụ, giá có thể chạm mức thấp nhất trước rồi mới lên cao nhất, hoặc ngược lại. Nhìn riêng cây nến, bạn không biết cái nào xảy ra trước.
• Không tự cho biết hướng đi tiếp theo. Nến tăng không có nghĩa là nến sau chắc chắn tăng. Nến có bóng dài cũng không có nghĩa giá chắc chắn đảo chiều.
• Phụ thuộc khung thời gian. Cùng một thời điểm, nến 5 phút và nến 1 giờ có thể kể những câu chuyện khác nhau.

Ngay cả các tài liệu dạy đọc mẫu nến cũng nhắc rằng một cây nến đơn lẻ thường chưa đủ để kết luận (StockCharts ChartSchool). Vì vậy, đọc nến luôn cần đặt cây nến vào bối cảnh: các cây nến trước đó, khung thời gian và kế hoạch giao dịch của bạn. Những bài tiếp theo sẽ đi vào từng phần này.

Tóm tắt

• Một cây nến gồm bốn mức giá: mở cửa, cao nhất, thấp nhất, đóng cửa.
• Thân nến nối giá mở cửa và giá đóng cửa. Bóng nến chỉ giá cao nhất và thấp nhất.
• Đóng cửa cao hơn mở cửa là nến tăng, thấp hơn là nến giảm, bằng nhau thì thân là một vạch ngang.
• Mỗi cây nến thuộc về một khung thời gian.
• Một cây nến không cho biết đường đi bên trong và không tự dự đoán giá tiếp theo.

Ôn tập

Hãy tự trả lời trước, rồi mở phần đáp án.

Câu 1. Một cây nến có giá mở cửa 50, cao nhất 55, thấp nhất 48, đóng cửa 52. Đây là nến gì? Thân nến, bóng trên và bóng dưới dài bao nhiêu?

Xem đáp án

Giá đóng cửa 52 cao hơn giá mở cửa 50, nên đây là nến tăng.

• Thân nến: 52 − 50 = 2.
• Bóng trên: 55 − 52 = 3.
• Bóng dưới: 50 − 48 = 2.

Kiểm tra: 2 + 3 + 2 = 7, bằng biên độ 55 − 48 = 7.

Câu 2. Một bạn nói: “Cây nến này có bóng trên rất dài, vậy chắc chắn giá sẽ giảm ở nến sau.” Nhận định này có đúng không?

Xem đáp án

Không đúng. Bóng trên dài chỉ cho biết trong khoảng thời gian đó giá từng lên cao rồi bị kéo lại. Điều đó mô tả quá khứ của cây nến, không bảo đảm gì cho cây nến tiếp theo. Muốn đánh giá, bạn cần đặt cây nến vào bối cảnh các cây nến trước đó và khung thời gian đang xem.

Câu 3. Bạn xem biểu đồ 1 giờ. Lúc 10:20, cây nến của khung 10:00 đến 11:00 đang có giá mở cửa 100, cao nhất 102, thấp nhất 99,5 và giá hiện tại là 101. Cây nến này đã hoàn chỉnh chưa? Giá đóng cửa của nó đã biết chưa?

Xem đáp án

Chưa hoàn chỉnh. Khung thời gian mới đi được 20 phút trong 60 phút. Giá mở cửa 100 đã cố định. Nhưng giá đóng cửa là giá cuối cùng thuộc khoảng từ 10:00 đến trước 11:00, nên chỉ biết chắc khi khoảng này kết thúc. Con số 101 lúc này chỉ là giá hiện tại. Giá cao nhất và giá thấp nhất cũng còn có thể thay đổi cho đến lúc đó.

Đọc thêm

Đọc thêm: nền tảng và nến biến đổi

Giá mở cửa và đóng cửa có thể được xác định khác nhau. Bài này dùng cách hiểu đơn giản: giá mở cửa là giá đầu tiên và giá đóng cửa là giá cuối cùng của khoảng thời gian. Cách xác định chính xác có thể khác nhau giữa các thị trường và nền tảng, ví dụ thị trường có phiên khớp lệnh riêng lúc mở hoặc đóng cửa. Hãy đọc hướng dẫn của nền tảng bạn dùng.

Ranh giới giữa hai cây nến. Quy ước ở ví dụ (giao dịch đúng 11:00 thuộc nến kế tiếp) là cách chia thông dụng để một giao dịch không bị tính vào hai nến. Nền tảng của bạn có thể ghi nhãn thời gian hoặc xử lý đúng mốc giờ theo cách riêng, nên hãy kiểm tra bằng một cây nến mà bạn biết rõ giá.

Màu và kiểu thân nến. Nhiều nền tảng tô nến tăng màu xanh lá hoặc trắng, nến giảm màu đỏ hoặc đen, nhưng đây chỉ là cách phổ biến, không phải quy định. Một số nền tảng tô màu theo việc giá đóng cửa cao hay thấp hơn giá đóng cửa của nến trước, chứ không chỉ so với giá mở cửa của chính nến đó. Cách tô thân rỗng hay đặc cũng có thể khác.

Nến biến đổi. Bài này chỉ nói về nến OHLC thông thường theo thời gian. Có những loại biểu đồ nến khác, như nến dựng theo một lượng khối lượng cố định thay vì theo thời gian (Wikipedia có nhắc tới), hoặc nến được tính lại từ giá gốc. Các quy ước trong bài không nên được áp dụng thẳng cho chúng.